حجتالاسلام سیدعلی آشنا، از مبلّغان شهرستان آمل در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به سالروز حرکت سپاه اسلام به سوی خیبر در دوازدهم جمادی الثانی، اظهار داشت: غزوه خیبر یکی از مهمترین نبردهای صدر اسلام بود که پس از توطئههای گسترده یهودیان علیه پیامبر اکرم(ص) و مسلمانان شکل گرفت و با پیروزی سپاه اسلام به پایان رسید.
خیبر؛ کانون توطئه علیه اسلام
این مبلغ استان مازندران با بیان اینکه خیبر از مراکز مهم یهودینشین حجاز به شمار میرفت، افزود: پس از اخراج یهودیان بنینضیر از مدینه، برخی از سران آنان به خیبر پناه بردند و از آنجا به تحریک قریش و دیگر قبایل علیه پیامبر اسلام (ص) پرداختند. یهودیان خیبر با برخورداری از قلعههای مستحکم، سلاحهای فراوان و امکانات مالی، خود را برای رویارویی با مسلمانان آماده کرده بودند و حتی برای جلب حمایت قبایل اطراف، وعده بخشی از محصولات کشاورزی منطقه را به آنان داده بودند.
پژوهشگر معارف دینی با اشاره به موقعیت جغرافیایی خیبر، گفت: این منطقه در شمال مدینه و در مسیر شام قرار داشت و به دلیل وجود قلعههای متعدد، چشمهها و نخلستانهای فراوان، از اهمیت اقتصادی و نظامی ویژهای برخوردار بود. خیبر در آن زمان یکی از مهمترین پایگاههای یهودیان در حجاز محسوب میشد.
حرکت سپاه اسلام به سوی خیبر
حجتالاسلام آشنا با اشاره به حرکت سپاه اسلام به سوی خیبر، ابراز داشت: پیامبر اکرم(ص)، در دوازدهم جمادی الثانی سال هفتم هجری، پس از انتصاب جانشینی برای خود در مدینه، فرماندهی سپاه را بر عهده گرفتند و با حدود هزار و چهارصد نفر از مسلمانانی که در صلح حدیبیه حضور داشتند، عازم خیبر شدند. شماری از زنان، از جمله امسلمه، همسر پیامبر(ص)، و برخی زنان بنیغفار نیز با اجازه رسول خدا (ص) برای مداوای مجروحان و پشتیبانی از سپاه همراه شدند.
وی ابراز داشت: پیامبر اکرم(ص) برای جلوگیری از پیوستن قبایل همپیمان به یهودیان، مسیر حرکت سپاه را تغییر دادند و مسلمانان را از راهی هدایت کردند که دشمن انتظار آن را نداشت. این تدبیر، موجب گردید تا سپاه اسلام در نزدیکی قلعهها مستقر شود، بیآنکه خیبریان از حضور مسلمانان اطلاع پیدا کنند. یهودیان خیبر هر روز پیش از طلوع آفتاب، برای انجام فعالیتهای نظامی از قلعهها خارج میشدند، اما در روز ورود مسلمانان، ناگهان با سپاه اسلام روبهرو شدند و دریافتند که امکان دریافت کمک از قبایل اطراف نیز برای آنان فراهم نیست.
فتح قلعههای خیبر
پژوهشگر معارف اسلامی با بیان اینکه نبرد از منطقه نِطات آغاز شد، خاطرنشان کرد: این منطقه شامل قلعههای ناعم، صعب بن معاذ و زبیر بن عوام بود. مسلمانان پس از درگیریهای سخت، قلعه ناعم را فتح کردند و یهودیان به قلعههای دیگر پناه بردند. قلعه صعب بن معاذ پس از چند روز مقاومت به دست مسلمانان افتاد و ساکنان آن به قلعه زبیر گریختند. این قلعه نیز پس از محاصره و شناسایی مسیرهای آبرسانی، فتح شد.
وی ابراز داشت: پس از فتح قلعههای نِطات، مسلمانان به منطقه شِقّ رفتند. قلعههای این منطقه نیز با مقاومت شدید یهودیان روبهرو شد، اما در نهایت با پایداری و شجاعت مسلمانان یکی پس از دیگری به تصرف سپاه اسلام درآمد.
حجت الاسلام آشنا با اشاره به منطقه کتیبه، اظهار داشت: این منطقه شامل قلعههای قَموص، وطیح و سُلالم بود و یهودیان به دلیل استحکام بیشتر آن، خانوادهها و اموال خود را به این قلعهها منتقل کرده بودند. قلعه قموص، بزرگترین و مستحکمترین دژ خیبر به شمار میرفت و فتح آن برای سپاه اسلام دشوارتر از دیگر قلعهها بود.
پرچمداری امیرالمؤمنین علی (ع)
دبیر رسیدگی به امور مساجد شهرستان آمل با اشاره به نقش امیرالمؤمنین علی(ع) در فتح خیبر، گفت: پس از آنکه برخی فرماندهان نتوانستند قلعه قموص را فتح کنند، پیامبر اکرم (ص) فرمودند پرچم را به دست کسی خواهند سپرد که خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسول نیز او را دوست دارند؛ مردی که به دست او فتح خیبر رقم خواهد خورد.
وی افزود: روز بعد، پیامبر(ص) پرچم را به امیرالمؤمنین علی(ع) سپرد. در آن زمان، امام امیرالمؤمنین علی(ع) به شدت از چشم درد رنج میبرد و حتی توان دیدن مسیر پیش روی خود را نداشت، اما پیامبر(ص) با دعای خود، چشمان ایشان را شفا داد و فرماندهی سپاه را به او واگذار کرد.
پژوهشگر معارف دینی ادامه داد: پیامبر اکرم(ص) به امام امیرالمؤمنین علی(ع) سفارش کرد ابتدا یهودیان را به اسلام دعوت کند و در صورت نپذیرفتن، با آنان وارد نبرد شود. حضرت امیر(ع) نیز پیش از آغاز جنگ، آنان را به پذیرش اسلام دعوت کرد، اما این دعوت با مخالفت روبهرو شد و نبرد آغاز شد. در جریان مبارزه، شماری از جنگجویان نامدار یهود، از جمله حارث، عامر و مرحب، به دست امیرالمؤمنین علی(ع) کشته شدند و با شکست قهرمانان یهود، روحیه مدافعان قلعهها درهم شکست.
فتح دژ مستحکم قموص
حجتالاسلام آشنا با اشاره به شجاعت امیرالمؤمنین علی(ع) در میدان نبرد، اظهار داشت: پس از کشته شدن جنگجویان نامدار یهود، مدافعان قلعه قموص به داخل دژهای وطیح و سُلالم پناه بردند. در این مرحله، حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) با شجاعتی کمنظیر به مقابله با دشمن پرداخت و راه ورود سپاه اسلام به قلعه را هموار کرد.
وی افزود: در منابع تاریخی آمده است که امیرالمؤمنین علی(ع) درِ سنگین قلعه را از جای خود کند و از آن، بهعنوان سپر استفاده کرد. پس از پایان نبرد نیز گروهی از مسلمانان برای جابهجایی آن با دشواری فراوان روبهرو شدند.
مبلّغ استان مازندران یادآور گردید: سرعت فتح قلعه به اندازهای بود که بسیاری از نیروهای سپاه اسلام هنوز به خط مقدم نرسیده بودند که دژ به تصرف مسلمانان درآمد. این پیروزی، جایگاه ویژه امیرالمؤمنین علی(ع) را در تاریخ اسلام تثبیت کرد و از مهمترین جلوههای شجاعت، ایمان و ولایتمداری آن حضرت به شمار میرود.
پایان جنگ و پیمان صلح
حجت الاسلام آشنا با اشاره به ادامه نبرد پس از فتح قموص، گفت: پس از سقوط این قلعه، یهودیان مستقر در دژهای وطیح و سُلالم برای مدتی مقاومت کردند، اما پس از محاصره و مشاهده تجهیزات جنگی مسلمانان، پیشنهاد صلح دادند. پیامبر اکرم(ص) با پیشنهاد آنان موافقت کردند و مقرر شد یهودیان در زمینهای خود باقی بمانند و نیمی از محصولات کشاورزی را به مسلمانان بپردازند. این توافق تا زمانی برقرار بود که آنان به پیمان خود وفادار بمانند.
وی اظهار داشت: پس از پایان نبرد، اموال و غنائم، میان مسلمانان تقسیم شد و برای این کار افرادی از سوی پیامبر (ص) تعیین شدند. همچنین، در جریان بررسی اموال یهودیان، بخشی از جواهرات و داراییهای پنهانشده آنان کشف شد و مطابق دستور پیامبر(ص) درباره آن تصمیمگیری شد.
پژوهشگر دینی ادامه داد: پس از فتح خیبر، مناطق فدک، وادیالقری و تیماء نیز تحت تأثیر این پیروزی قرار گرفتند. مردم فدک بدون جنگ وارد صلح شدند و یهودیان وادیالقری پس از درگیری کوتاه، تسلیم شدند. یهودیان تیماء نیز با پذیرش پرداخت جزیه، با حکومت مدینه پیمان صلح بستند.
پیامهای ماندگار فتح خیبر
حجتالاسلام آشنا با اشاره به بازتاب فتح خیبر در آیات قرآن کریم، گفت: برخی مفسران، تعبیر «فَتْحًا قَرِیبًا» در سوره فتح و عبارت «وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا» در سوره احزاب را مرتبط با پیروزی مسلمانان در خیبر دانستهاند.
وی افزود: فتح خیبر نشان داد که قدرت نظامی، قلعههای مستحکم و امکانات اقتصادی، بدون ایمان و روحیه مقاومت نمیتواند مانع پیروزی حق شود. مسلمانان با وجود شمار کمتر و دشواریهای فراوان، با تدبیر پیامبر اکرم(ص)، ایمان راسخ و فرماندهی امیرالمؤمنین علی (ع) بر دشمن غلبه کردند.
کارشناس دینی تصریح کرد: یکی از مهمترین پیامهای این واقعه، نقش رهبری الهی در پیروزی امت اسلامی است. در ماجرای خیبر، هنگامی که تلاش برخی فرماندهان به نتیجه نرسید، پیامبر خدا(ص) پرچم را به دست امیرالمؤمنین علی(ع) سپرد و فتح نهایی به دست آن حضرت رقم خورد.
وی گفت: سالروز حرکت سپاه اسلام به سوی خیبر، فرصتی برای بازخوانی سیره پیامبر اکرم(ص)، شناخت جایگاه امیرالمؤمنین علی(ع) و توجه به ارزشهایی مانند شجاعت، وفاداری، بصیرت، مقاومت و اطاعت از رهبری الهی است؛ درس هایی که برای امروز نیز برای فتح قلعه های خیبر کنونی به آن نیازمندیم.










نظر شما